Kees In Angola

Pasen

2009-04-16T05:21:00.001+01:00

Een lang Paasweekeinde in Lubango zag ik niet zitten, dus ik had mezelf een lang weekend in de Flamingo Lodge geboekt. Die lodge ligt aan zee in de Namibe-woestijn, en in de provincie Namibe, iets ten zuiden van de stad Namibe (vroeger Mocâmedes). Vanaf Lubango is het drie uur met de bus naar Namibe en daar wordt je opgehaald door de manager van de lodge. Dat laatste leverde al enige problemen op. De bus waarmee ik naar Namibe reisde, werd met passagiers en al door de politie meegenomen naar het bureau omdat de wegenbelasting nog niet betaald was. Dus ik moest even naar de mensen van de lodge bellen met het verzoek om me op te halen van het politiebureau in plaats van het busstation.

Daarna liep het allemaal soepel en vlak voor de lunch arriveerde ik op op de Flamingo Lodge. Na de lunch ben ik een beetje door de woestijn gedwaald. Het is een desolaat landschap, maar wel indrukwekkend. Een groot deel van de rotsen bestaat uit hele zachte zandsteen waarin veel fossielen zitten. De steen is zo zacht dat het tussen je vingers verkruimelt. Het lijkt erop dat het een dikke modderlaag is geweest waarin honderden schelpen zijn weggezakt. En die kun je nu terugvinden als fossielen. Als dat tenminste de naam fossielen mag dragen. Het lijkt allemaal erg jong en ik heb eigenlijk geen idee wanneer een schelp van „oud“ in „fossiel“ verandert.

De volgende ochtend ben ik wat verder de woestijn in geweest en heb o.a. jakhalzen en een springbok gezien en die middag naar een canyon. Die canyon was heel indrukwekkend en ook een beetje beangstigend. Die enorm hoog oprijzende wanden bestaan tenslotte uit diezefde zachte zandsteen die vol met fossielen zit.

Tot slot heb ik nog een paar uur gevist en warempel nog een vis gevangen ook. Een soort kabeljauwachtige vis (de Zuidafrikanen noemen het kob) van een kilo of drie. Omdat de vriezer van de Flamingo Lodge al vol zat en ik geen trek had in vis, hebben we het beest maar weer laten zwemmen.

Voetbal

2009-04-05T18:16:00.002+01:00

De Afrikaanse kampioenschappen voetbal worden gehouden van 10 tot 31 januari 2010 in Angola. En Lubango is één van de steden die een groep te gast heeft. De Angolanen zijn uiteraard trots op het feit dat ze het kampioenschap mogen organiseren en er gaat geen dag voorbij of er wordt over gesproken op het nieuws. Er wordt precies bijgehouden hoeveel dagen het nog duurt voordat het begint en of de bouw van de nieuwe voetbalstadia wel op schema ligt.

Ik kan dat allemaal controleren, want vanuit mijn flat kan ik zowel het nieuwe wedstrijdstadion van Lubango als een oefenveldje dat gerehabiliteerd wordt, zien liggen. Sterker nog, dat oefenveldje ligt precies tegenover mijn flat. Dus ik kan straks genieten van de trainingen van tenminste een team en U voorzien van inside informatie over de opstelling en strategie.

Maar helaas, sinds afgelopen week kijken de Angolanen ook met enig angst en beven uit naar de kampioenschappen. Het nationale team doet het namelijk niet zo goed. Dat ze met 2-0 verloren van Marokko was nog tot daaraantoe, maar met 1-0 verliezen van Kaap Verdië was heel slecht nieuws. En om heel eerlijk te zijn, het nationale team heeft sinds de wereldkampieonschappen van 2006, waar ze zich tot hun eigen grote verrassing voor kwalificeerden, geen wedstrijd meer gewonnen.

De kwalificatiewedstrijden lopen tot november en zijn tegelijkertijd kwalificatiewedstrijden voor de wereldkampioenschappen van 2010. De groepswinnaars kwalificeren zich voor de wereldkampioenschappen en de eerste drie (van de vier) mogen meedoen aan de Afrikaanse kampioenschappen. We weten dus nog niet welke teams er allemaal meedoen, maar we hopen toch op minimaal één top-team in Luango en wellicht een kwart- en/of halve finale. Ik houd u op de hoogte.

Een kleine overwinning

2009-03-21T18:04:00.004+01:00

In februari zijn we weer op bezoek geweest bij de gemeenschap in de Chimbolelo vallei. Tijdens de participatieve rurale diagnose hadden ze aanggegeven dat toegang tot land hun grootste probleem was. Commerciële veeboeren hebben grote stukken land gekregen van de regering, maar ze proberen nog meer in te pikken dan ze toch al hebben. En zetten daar een flink hek omheen. We waren teruggegaan om dat in meer detail te bespreken en te zien wat daaraan gedaan kon worden. De gemeenschap vertelde ons al direct dat een boer druk bezig was om zo’n 8 km2 land dat niet van hem was te omheinen. De volgende dag hebben we een kijkje genomen en de coordinaten van het betwistte stuk land met een GPS genoteerd.

Daarna zijn we in Lubango gaan praten met mensen van het kadaster om te zien of de gemeenschap gelijk had door coordinaten te vergelijken en om te horen wat er eventueel aan gedaan kon worden. Coordinaten vergelijken ging niet, de coordinaten zijn alleen beschikbaar in Luanda. Maar de gemeenschap kon een brief schrijven en dan zou de dienst actie ondernemen.

Die boodschap hebben we overgebracht aan de gemeenschap van Chimbolelo die daarna een brief geschreven heeft aan het gemeentebestuur met een kopie aan het provinciale bestuur. Wij hebben die brieven meegenomen, fotokopieën gemaakt en de betreffende ambtenaren op de kopie laten tekenen voor ontvangst. En toen was het natuurlijk maar afwachten of er wat zou gebeuren.

Ondertussen hadden we de gemeenschap ook verteld dat het mogelijk is voor een gemeenschap om het land dat ze gebruiken in naam van de gemeenschap te registreren. Dat wilden ze graag doen omdat ze op die manier hun land kunnen beschermen en toegang houden tot hun weidegronden. Dat is precies wat ons project geacht wordt te doen, dus dat initiatief gingen we steunen. Onderdeel van het registratieproces is een vergadering met alle buren, dus ook de commerciële boeren, om te bepalen waar precies de grenzen lopen.

De afgelopen week waren we terug met twee doelen. We wilden de commerciële veeboerderijen zo veel mogelijk in kaart brengen en we zouden de gemeenschap helpen om het officiële verzoek voor registratie te schrijven en dat dan mee te nemen naar Lubango.
Het eerste wat de gemeenschap ons met een brede grijns vertelde, was dat de manager van de bovengenoemde boerderij oplast van de eigenaar het omheinen had stilgelegd tot nader order.

Participatieve planning

2009-03-15T19:14:00.002+01:00

Tijdens de participatieve diagnostiek hebben mensen in Gambos, Bibala en Caham ons verteld wat hun problemen ware. Nu is het tijd om te zien wat daar aan gedaan kan worden. De meeste problemen zijn vrij algemeen geformuleerd: „ gebrek aan water“ of „honger“. De eerste stap is dan ook om de dat wat zorgvuldiger te formuleren en de oorzaken van honger en gebrek aan water te vinden.

De eerste stap is meestal niet zo moeilijk, er is gebrek aan water omdat er niet genoeg waterputten zijn. Dat lijkt duidelijk genoeg, maar we moeten wel doorvragen wat dat nu precies betekent. Soms vanwege de vertaling en soms omdat wat voor de bewoners overduidelijk is, voor ons helemaal niet zo logisch is. Want soms zijn er geen waterputten, soms zijn ze er wel, maar staan ze droog en soms zijn ze er wel maar is de pomp kapot. Het effetc is hetzelfde, maar de oorzaken en dus de oplossingen zijn verschillend.

Als we de oorzaak eenmaal gevonden hebben, moet er gezocht worden naar oplossingen. Sommige oorzaken laten we een beetje onaangeraakt; Er is nu eenmaal niet veel te doen aan weinig regen og grondwater dat 150 m diep zit. Maar dan kun je altijd nog op zoek naar nieuwe oplossingen, maar daarvoor moet je soms van de gebaande paden af. Dit is vaak het moeilijke gedeelte, vooral als je graag wilt dat iedereen meedenkt. De mensen waar we mee werken hebben weinig toegang tot informatie en reizen ook niet zo veel, dus buiten het gewone stramien denken valt voor hen niet mee. We proberen zo veel mogelijk informatie te geven, maar dan nog valt het niet mee om in korte tijd te begrijpen wat je met die nieuwe dingen kunt doen.

Maar omdat ons project een proefproject is, is het wel een beetje de bedoeling dat we zo hier en daar experimenteren met innovatieve oplossingen. Nu is het hele participatieve proces nieuw voor Angola, maar er wordt ook verwacht dat we wat technische zaken uitproberen die nieuw zijn voor Angola. Dus een klein beetje sturing is af en toe wel nodig.

2009-03-07T09:33:00.002+01:00

We werken in drie gemeenten, elk ongeveer 8000 km2 groot. De wegen zijn slecht (zie onderste foto), dus als we naar Taka of Chimbolelo moeten voor een wat grotere klus, dan gaan we kamperen. Kamperen in Angola is iets minder comfortabel dan kamperen in Europa of een Afrikaans wildpark. Op de bovenste foto ons kamp in Chimbolelo. De golfplaat op de achtergrond is de WC. Dat wil zeggen, daarachter is een gaatje in de grond en de golfplaat voorkomt dat je in het zicht van toevallige voorbijgangers zit. De foto daaronder is van de badkamer. Niemand heeft er moeite mee om zo publiek te badderen, maar je word dan ook geacht om je onderbroek aan te houden. En voorbijgangers worden geacht niet te staren. Dat laatste werkt niet helemaal als een bleekneus zich staat te wassen.

Het eten is tamelijk simpel. Het diner bestaat uit rijst of `funge` (gekookt maismeel) met een saus van lokale kip. Het ontbijt bestaat uit de restjes van het diner met thee of oploskoffie. Lunch is een pak droge koekjes. In afgelegen gebieden betalen we voor de kip met een jerrycan. Niemand daar gebruikt geld en iedereen heeft jerrycans nodig om water te halen bij de pomp of de rivier. Zelf drinken we mineraalwater en de lege flessen zijn ook populair bij de lokale gemeenschap, maar dan om zure melk of zelfgebrouwen bier in te bewaren.

Als we langer dan één nacht blijven, nemen we meestal brood mee voor het ontbijt. Dat betekent dus dat het ontbijt bestaat uit oud brood en een blik tonijn. Want brood, groente en fruit zijn niet verkrijgbaar in Taka of Chimbolelo. Zoals u ziet is het bezit van een gietijzeren maag een aanrader voor dit soort werk.

Op audiëntie bij de koning

2009-02-28T10:35:00.002+01:00

Eén van de belangrijkere doelen van de eerste veldbezoeken is om eens kennis te maken met iedereen. We moeten de komende twee jaar tenslotte samenwerken, dus dan is het wel goed als je elkaar wat beter leert kennen. Voor de meeste mensen is de komst van een stel bleekneuzen die alles willen weten over het leven in ruraal Gambos een grote verrassing. Natuurlijk, er zijn in de drie, vier voorafgaande jaren wel missies geweest om de situatie te onderzoeken, maar zo die al met de bevolking gesproken hebben, dan hebben ze zeker geen beloften gedaan.

Protocol moet uiteraard gerespecteerd worden bij al die bezoeken. Dus we zijn begonnen met vergaderingen met de regeringsfunctionarissen in de gemeenten waar we werken. En daarna zijn we ook met de traditionele leiders gaan praten. Traditionele leiders hebben hier nog heel wat in de melk te brokkelen en worden overal gerespecteerd. De koning van Gambos is de hoogste van allemaal. Deze man bestuurd een gebied zo groot als Nederland en is bepaald geen marionet.

Uiteraard kun je niet zomaar bij de koning binnenvallen, maar moet je netjes een audiëntie aanvragen. Gelukkig is één van onze contacten een neef van de koning, hetgeen de aanvraagprocedure aanzienlijk versnelde. In een voorbereidende vergadering meldde de neef discreet dat de koning het liefst rode wijn uit de Dão-regio drinkt, dus daar hebben we rekening mee gehouden toen we boodschappen gingen doen (en nee, dat komt niet ten laste van het projectbudget).

De audiëntie was bijna een teleurstelling na al die voorbereiding en waarschuwingen over hoe machtig de man wel niet is. De koning is een bescheiden man met een bescheiden woning. Het koninklijke budget is vermoedelijk niet veel groter dan het budget van de meeste huishoudens in Gambos en de koning verdient ook gewoon zelf de kost met veehouderij en landbouw. Daar kunnen de Oranjes nog een voorbeeld aan nemen.

Maar de audiëntie was ook een succes. De koning en de raad waren erg geïnteresseerd in het project en stelden een aantal zinnige vragen. Na afloop wenste hij ons veel succes met de uitvoering. Dit moet u niet te licht opvatten. De koning is bepaald geen arionet. Als hij en de raad besluiten dat ze het project niet willen hebben, dan komt het er niet. En als je koppig doorzet, dan kun je er donder op zeggen dat je niet ver komt.

Naar het Bicoar Nationaal Park

2009-02-08T18:57:00.001+01:00

Het Bicoar Nationaal Park ligt in het zuidoosten van de provincie Huila. Je kunt er redelijk goed komen via Matala of Quipungo, tenminste als je de weg weet, want er zijn nergens wegwijzers. De Angolese regering is bezig om alle gebouwen te repareren of opnieuw te bouwen en over een paar maanden is het park klaar om bezoekers te ontvangen. Nu maar hopen dat er ook geld is voor een paar wegwijzers, zodat mensen het park ook inderdaad kunnen vinden (als ze tenminste een visum hebben).

Doordat ik in contact sta met Michael Mills, een ornitholoog, werd ik uitgenodigd door een gezelschap biologen uit zuidelijk Afrika die bezig waren met een inventarisatie van de biodiversiteit in zuidwest Angola. Dus ik ben voor een weekeinde in Bicoar geweest. We vertrokken zaterdag wat later in de ochtend dan gehoopt, dus we kwamen pas in de vroege middag aan. Er was nog net tijd voor een korte wandeling om het meer bij het kamp, dat vol zt met eenden, futen en in de graslanden eromheen zat het vol met kleine bruine zangvogelstjes.

Tijdens de ‚game-drive‘ later die middag werd wel duidelijk dat menselijke invasie het grootste probleem is voor het park. Mensen hebben akkers en huizen aan de rand van het park en weiden hun vee in het park. Ze kappen ook bomen voor constructie en brandhout in het park. De volgende dag, tijdens een wandeling bleek dat nog duidelijker. Michael en ik werden begeleid door twee rnagers toen we het geluid vanhouthakken hoorden. De ene ranger ging op onderzoek uit. Ik vroeg zijn collega wat er met de schavuit zou gebeure. Die zou gearresteerd worden en aan de autoriteiten worden overgedragen. Maar toen de eerste collega terugkwam had hij geen schavuit in handen, maar wel een heleboel honingraten. Kennelijk had hij met de honingdieg besloten dat het veel gemakkelijker was voor iedereen als de boete in honing werd betaald.

Door de nogal nadrukkelike aanwezigheid van mensen in het noordelijke deel van het park, vind je daar niet zo heel veel wilde dieren. Maar sommigen hebben toch een luipaard met twee jongen gezien. En Michael en ik hebben ruim 50 soorten vogels geteld in effectief een dag vogeltjes kijken. We hebben onder andere de zeldzame koekoeksvink gezien. Maar er was al zoveel gekapt dat we geen typische bosvogels hebben gevonden.

Naar Taca

2008-12-07T15:22:00.003+01:00

De afgelopen twee weken zijn we eindelijk wat intensiever aan de slag gegaan in het veld. We hebben een contract afgesloten met een lokale NGO om ons te helpen met het uitvoeren van een Rurale participatieve diagnose. Dat houdt in dat we met alle leden van de gemeenschap gaan praten om te horen wat ze zelf nou eigenlijk zien als de grootste problemen en welke oplossingen ze daar zelf voor in gedachten hebben. De afgelopen week zijn we aan de slag geweest in Taca, een gemeenschap in het zuidwesten van Gambos. Voor hen die daar ook wel eens heen willen volgt hier de routebeschrijving: Ga naar het einde van de wereld. Daar aangekomen gaat u door in oostelijke richting. Bij de eerste baobab afslaan naar het zuiden en dan de weg vragen aa nmensen die u tegenkomt. U kunt ook de coordinaten 13°34‘ Oost en 17°57“ Zuid in uw Tom-Tom stoppen en dan de aanwijzingen van dat apparaat volgen.

Het dorp Taca bestaat uit een onbemande gezondheidspost, een politiepost in een vervallen huis, een waterpomp en een piepklein winkeltje dat alleen goedkope drank verkoopt. Wij hebben ons kamp opgeslagen naast de gezondheidspost en zijn van daaruit de afgelegen delen va nTaca gaan bezoeken. De mensen i nTaca leven van een beetje landbouw en vooral veeteelt. Als het nodig is, dan ruilen ze een koe, geit of kip voor meel, suiker, zout of zeep. Omdat we geen van die produkten bij ons hadden, viel het nog niet mee om een kip te kopen voor het eten. De eerste twee dagen hebben we tonijn uit blik en gezouten horsmakreel gegeten. De dere dag kwamen we een handelsreiziger uit Lubango tegen die zout en zeep had geruld voor kippen en geiten en van hem konden we kippen kopen.

Deze handelsreizigers zijn zowel een zegen als een vloek voor de lokale bevolking. Aan de ene kant zorgen ze voor de aanvoer van noodzakelijke levensbehoeften als zeep en zout, maar ze bieden ook steeds hogere prijzen voor vee omdat er grote vraag naar vlees is in steden als Lubango en Luanda. Deze hoge prijzen maken het stelen van vee aantrekkelijk. Nu was koeien jatten altijd een wezenlijk onderdeel van het leven in Taca, maar vroeger waren het neven die ee npaar koeien gingen stelen va nhun oom om de bruidsprijs te betaelen en hun eigen kudde op te starten. En omdat ze die koeien toch zouden erven en bovendien een paar dagen later hun oom bezochten en een mooi kado gaven, werd dat gezien als een voorschot op de erfenis en niet als diefstal. Maar tegenwoordig stelen sommige van die jongens alle koeien die ze krijgen kunnen en verkopen ze voor geld en drank aan de handelsreizigers. Sommigen gaan elfs met de gestolen koeien naar de veemarkt van Chibia om ze daar te verkopen en de opbrengst de besteden aan eten, luxe goederen en drank.

Een paar van de onverlaten zijn betrapt en aan de politie overgedragen, maar ze zijn meestal binnen een week weer thuis. De wet is gebaseerd op de oude gewoonten en ziet veediefstal dus als een interne aangelegen heid en niet als diefstal. Gefrustreerde veehouders beginnen nu te dreigen om het recht in eigen hand te nemen en de straffen die ze voorstellen zijn niet mis (ogen uitsteken, een voet afhakken). Voorlopig zal het wel niet zo ver komen, maar we gaan wel proberen om te helpen met het oplossen va ndeze situatie. The mensen zelf suggereren om een handelspost op te zetten in het district waar mensen hun veekunne verkopen, zodat er betere controle is op wie wat aan wie verkoopt.

Maar water en land blijven de belangrijkste focus van het project en de meeste mensen gaven an dat gebrek aanwater het grootste probleem was (nog net groter dan veedieven). We hebben samen met de mesnen voorlopig twee oplossingen gevonden. De eerste is de reparatie van een oude dam uit de koloniale tijd die lekt. Als we die repareren, dan ontstaat er een fors stuwmeer dat water kan leveren voor vee uit de wijde omgeving. De tweede is de reparatie van een enorme betonnen wateropslag tank (1 miljoen liter) en dee verbetering van de wateraanvoer naar die tank door het afdammen van een beekje.

Beide projecten zijn met relatief weinig geld te realiseren en bovendien technisch simpel uit te voeren,. Daat betekend dat we mensen kunnen leren hoe ze die reparaties in de toekomst zelf kunnen uitvoeren als dat nodig is.

Voor wie mij niet kent: Ik zit op de eerste rij, derde van rechts.

Comfortabel leven

2008-11-29T14:58:00.003+01:00

Ergens aan het begin van dit blog meldde ik al dat de flat die ik gehuurd had nogal leeg was. Ik heb de flat ongemeubileerd gehuurd en had geen meubels meegenomen. De eerste week had ik niet veel meer dan een bed, een stoel en een paar potten en pannen. Daar is de afgelopen weken verandering in gekomen. Zo ben ik nu de trotse eigenaar van een eettafel met vier stoelen, een roestvrijstalen aanrecht, een gasfornuis (met gasfles) en drie boekenkastjes.

Het aanrecht werd pas een week na installatie via nieuwe leidingen aangesloten op de afvoer. Niet meteen, want de baas van het bedrijf was op vakantie en de voorman had geen geld of interesse in het installeren van de nieuwe afvoer. Gezien de toename van kakkerlakken in huis, denk ik dat de oude afvoerpijpen vooral verstopt zaten met levende kakkerlakken. Nu is gezelschap best leuk, maar kakkerlakken zijn vooral geïnteresseerd in afvoerpijpen en de inhoud daarvan, een gespreksonderwerp dat mij niet bijster interesseerd. Uiteindelijk heb ik mijzelf van hun gezelschap verlost met een beetje insecticide totdat de afvoerpijpen afgesloten werden.

De boekenkastjes zijn de Chinese variant van Ikea. Maar ik moet toegeven, de Chinese fabrikant overtrof mijn verwachtingen: alle bouten en moeren die nodig waren om het kastje in elkaar te zetten, waren aanwezig. Ook aanwezig waren een paar flinke deuken en krassen op de planken, maar dat is niet zo heel erg. De kastjes zijn goed genoeg voor het opbergen van boeken (woonkamer) potten en pannen(kleuken) en kleren (slaapkamer).

Het roestvrijstalen aanrecht was nodig om de marmeren aanrecht te vervangen. Marmer is heel mooi, maar ook tamelijk zacht en dus niet erg geschikt om een aanrecht van te maken. Het mijne was gebarsten er waren stukjes af en het zat vol met diepe groeven. Het beste deel heb ik laten polijsten en daar is nu een tafeltje van gemaakt. Nu nog een gemakkelijke stoel en een koelkast en dan woon ik tamelijk comfortabel.

Behalve de vanzelfsprekende voordelen die meubels hebben, is mijn leven er met deze toename aan meubels nog meer op vooruitgegaan. Het echoot nu namelijk niet meer zo in huis als ik telefoneer of muziek luister.

PS Ik meld de gasfles omdat die hier meer kosten dan het fornuis. Een standaard 11 kg butagasfles kun je alleen op de zwarte markt kopen en kost daar ongeveer 225 Euro (inclusief gas).

Intermezzo in Windhoek

2008-10-17T19:36:00.001+01:00

De afgelopen week ben ik een paar dagen in Namibië geweest. Ik had mijn mijn Visto ordinario al twee keer verlengd en dat kan geen derde keer. Dus moest ik naar Namibië om een nieuw Visto Ordinario aan te vragen. Dat kan dan weer twee keer verlengd worden, maar voor het zover is, hoop ik toch mijn werkvisum te hebben.

Volgens één bron was het helemaal niet gemakkelijk om een nieuw visum te krijgen in Namibië want dat moet je eigenlijk in het land waar je woont aanvragen. Volgens anderen was het een koud kunstje. Iemand riep zelfs dat het in een half uurtje geregeld kon zijn. Dat laatste leek me wel heel snel, want waarom zou het in Nederland dan drie weken moeten duren?

Op zondag ben ik naar het vliegveld gegaan, zonder ticket, want de vlucht zat vol. Maar wel in het gezelschap van de schoonzus van één van de mensen die bij TAAG (Angolaanse luchtvaartmaatschappij) werkt. Dat bleek voldoende. Na een introductie en kort overleg met zijn collega’s kon ik een enkeltje Windhoek kopen, kennelijk was er toch nog ergens een stoel vrij. Ik hoefde tenminste niet bij de piloot op schoot te zitten. Een uurtje vliegen later was ik in Windhoek.

En dat is volgens mij de allersaaiste hoofdstad ter wereld. Mijn hemel wat een dorp is dat. Volgens mij is er zelfs in Staphorst meer te doen op zondagmiddag. Er was echt geen kip op straat, zo ongeveer alle restaurants waren dicht en degenen die nog niet dicht waren, stonden op het punt om te sluiten. Ik kon nog net ergens een lunch krijgen, maar ik werd wel weggekeken.

Maandag meteen mijn visumaanvrage ingeleverd en dat ging inderdaad van een leien dakje. Het zou ik dinsdag, uiterlijk woensdag kunnen ophalen. Dus gauw een enkeltje Lubango gekocht voor donderdag en daarna moest ik mezelf dus nog drie dagen bezighouden. Dat viel niet echt mee, ik ben een tamelijk snelle winkelaar, dus de kleren die ik nodig had, had ik in twee uur bij elkaar. En na nog eens twee uur had ik het geld dat ik bespaard had met in de uitverkoop gekochte broeken alweer uitgegeven aan boeken.

In sommige opzichten is Windhoek net Nelspruit. Alle restaurants verknoeien het eten door het te smoren in een kleffe saus die vpoor romig door moet gaan en de helft van de mensen in het winkelcentrum spreekt Portugees. Want in Windhoek is alles veel goedkoper dan in Angola, dus Angolanen die het zich kunnen veroorloven, doen boodschappen in Windhoek. Dat bleek later ook op het vliegveld. Sommige passagiers hadden drie bagagewagens nodig om alle tassen en dozen die ze mee wilden nemen naar de incheckbalie te vervoeren. Zo ongeveer iedereen moest bijbetalen omdat ze iets meer dan 20 kg teveel mee wilden nemen.

Overigens is Windhoek door de week niet veel spannender dan op zondag. Er waren twee minder saaie momenten: Op dinsdag werd ik bijna van de sokken gereden omdat ik was vergeten dat ze in Namibië aan de verkeerde kant van de weg rijden. En een dag later verbaasde ik mezelf (en een stel omstanders) toen ik een zakkenroller die ik betrapte bijna een knal voor zijn kop gaf. Dat het niet lukte, kwam alleen maar omdat die hufter net te snel wegrende. Maar wel met lege handen.

Bezoek aan Bibala

2008-10-09T22:30:00.002+01:00

Vorige week zijn we terug gekomen van een bezoek aan Bibala, in de provincie Namibe. Ook daar gaan we straks aan de slag en moet er dus een DRP voorbereid worden. Maar waar in Os Gambos de conflicten om land het grootste probleem zijn, is in Bibala water het grootste probleem. Bibala is droog. Er zijn geen rivieren die het hele jaar door water hebben en de meeste chimpacas (kleine stuwmeertjes) zijn dichtgeslibt.

Bibala is iets minder afgelegen dan Os Gambos, en waar Os Gambos een min of meer vergeten district van de provincie Huila is, is Bibala één van de belangrijkere districten van de provincie Namibe. Er is dan ook al mobiel netwerk in het dorp en er is ook een bank met een ATM. Het plaatsje heeft ook al een PABO en een middelbare school, dus er loopt veel jeugd rond. Maar er was geen koud bier, dus zo ontwikkeld is het nou ook weer niet.

Ook hier zie je weer tussen de nogal westers geklede jeugd ook heel traditioneel geklede mensen rondlopen. En zodra je het dorp uitbent, kom je eigenlijk alleen nog maar traditioneel geklede mensen tegen. In Bibala woont een mix van verschillende `stammen‘ en de gewoonten zijn dan ook enigszins anders dan in Os Gambos. Maar ook hier is polygamie heel gewoon en komt meer voor dan in Os Gambos. De meeste mannen hebben twee vrouwen.

Maar overerving loopt heel anders. De koeien die een man van zijn oom erft, gaan na zijn overlijden naar zijn neven, dus net als in Os Gambos, matrilineair. Maar de koeien die de man er tijdens zijn leven door eigen inzet aan de kudde heeft toegevoegd, gaan naar zijn zonen, dat is dus patrilineair.

Verder hebben we ook al gehoord dat ons vooroordeel dat in pastorale samenlevingen de koeien in het bezit van de mannen zijn, hier niet helemaal opgaat. Er zijn in ieder geval een aantal vrouwen, meestal weduwen, die zelf koeien hebben. Daar lopen die vrouwen overigens niet mee te koop, het is wordt eerder getolereerd dan geaccepteerd binnen de gemeenschappen.

Tot slot is lang niet iedereen die koeien of geiten hoedt, ook de eigenaar van die beesten. De eigenaars van koeien en geiten spreiden hun risico door de dieren in bruikleen te geven aan verschillende mensen. In ruil voor het hoeden, hebben de herders recht op de mest, de melk en de trekkracht van het vee. In sommige gevallen krijgen ze ook één kalf per jaar voor de moeite, zodat ze zelf een kudde kunnen opbouwen.

Bibala is dus een aardig voorbeeld van een gebied waar tradities en sociale verbanden aan het veranderen zijn. Wederzijdse contacten en de burgeroorlog zijn waarschijnlijk de oorzaak van die veranderingen. Dat tradities echt niet eeuwenlang onveranderd blijven wist ik natuurlijk wel, maar het is interessant om dat nu ook in de praktijk mee te maken.

Eerste Veldbezoek

2008-09-29T17:34:00.003+01:00

Afgelopen week ben ik voor het eerst iets langer dan een halve dag in het veld geweest. We hebben twee dagen doorgebracht in Os Gambos om de Participatieve Rurale Diagnose (PRD) voor te bereiden. Een PRD is een verzameling technieken om kwalitatieve informatie te krijgen over het gebied en de bewoners. We gaan onder andere met de bewoners praten over wie waar woont, wie wat doet en wanneer, wie belangrijk is en veel te zeggen heeft, wie rijk is en wie arm en waaraan je dat kan zien. We laten ze belangrijke gebeurtenissen uit hun geschiedenis ophalen, we tekenen gezamelijk een kaart van het gebied op de grond waarin mensen aangeven wat waar te vinden is. En uiteraard gaan we praten over wat nu de belangrijkste problemen zijn en wat daar volgens hen de oorzaken van zijn. Al die dingen doen we vaak in twee groepen, we praten apart met mannen en vrouwen.

Als voorproefje hebben we uitgebreid met een geheel niet representatieve steekproef gesproken, nl mensen die door NGOs getraind zijn in eerste hulp bij ongelukken voor vee. Hoewel niet representatief, krijg je toch een aardige indruk van wat er allemaal speelt. Bovendien krijg je ook een beetje een idee hoe ver al die statistieken die we gevonden hebben van de waarheid verwijderd zijn.

Helaas was dat in één geval niet zo heel ver. Alle mensen die we spraken hebben veel kinderen, soms wel 10. Dat suggereert dat de statistieken kloppen. En uit de statistieken blijkt dat 52% van de bevolking jonger is dan 14, 10% jonger dan 20 en de overige 40% is evenredig verdeeld over de leeftijdsgroepen 20-80. Je hoeft geen rekenwonder te zijn om te begrijpen dat de kindersterfte akelig hoog is.

Dat heeft vermoedelijk te maken met de vreselijk slechte watervoorziening. In grote delen van Os Gambos zijn rivierwater en water in ondioepe stuwdammen de enige bronnen voor drinkwater. Van beide bronnen maken zowel mensen als vee gebruik, en niet alleen om te drinken, dus de hygiene is belabberd.

De gemeenschap is matrilineair en polygamie is geaccepteerd. Matrilineair wil zeggen dat bij overlijden de erfenis naar de zonen van de zus van de man gaat. (De samenleving mag dan matrilineair zijn, de kerels hebben het nog steeds voor het zeggen). Overigens gaat bij het huwelijk de vrouw wel bij de familie van haar man wonen. Polygamie is niet ongewoon, ongeveer een kwart van de mannen heeft twee vrouwen en een enkeling heeft er zelfs drie of vier.

Veel mensen, maar met name de vrouwen, lopen nog rond in traditionele dracht. Dat is niet meer dan een doek om de lendenen en wat touwtjes met daaraan kralen, botten en stukjes stof om het bovenlijf. Vrouwen bedekken hun haar ook met een dikke laag klei. Ik heb nog geen portretten kunnen/durven maken. Misschien later, als ik de mensen wat beter ken.

Hoe krijg ik een werkvergunning

2008-09-22T22:28:00.003+01:00

Zorg ervoor dat een bedrijf je aanneemt om in Angola te werken. Het bedrijf schijft dan een officiële brief (in het Portugees) waarin ze je uitnodigen om in Angola te werken en waarin ze de Angolese regering verzekeren dat ze je retour naar Nederland sturen als het contract is afgelopen. Als je in de internationale samenwerking zit, heb je ook een brief van het betreffende ministerie nodig. Zorg ervoor dat het bedrijf een officieel stempel heeft, want briefpapier met bedrijfslogo is niet genoeg. Ze zijn gek op stempels in Angola.

Dit klinkt eenvoudig, maar dat komt omdat het niet het hele verhaal is. De uitnodiging van het bedrijf moet namelijk geautoriseerd worden door het Angolese ministerie van Administratie. En dit ministerie kan alleen brieven autoriseren die door een angolese notaris of door de Angolese ambassade zijn gecertificeerd. Angolese notarissen en ambassades certificeren dit soort brieven alleen als het bedrijf komt met een registratiebewijs van de kamer van koophandel die bewijst dat het bedrijf bestaat en dat de degene die de brief ondertekend mede-directeur is. Dat moet natuurlijk vertaald worden, waarover zodadelijk meer.

Als je een uitnodiging van het ministerie hebt, realiseer je dan dat die uitnodiging alleen geautoriseerd kan worden als ze is getekend door de directeur van personeelszaken. In Angola neemt de directeur personeelszaken alleen orders van de directeur-generaal van het ministerie, dus de afdeling die je uitnodigt moet de directeur-generaal van het ministerie beleeft verzoeken om de afdeling personeelszaken te autoriseren om de uitnodiging te autoriseren zodat die door het ministerie van administratie geautoriseerd kan worden. (Hallo, bent u daar nog?)

Deze uitnodigingen dient u dan in het land waar u woont in te dienen bij de Angolese ambassade met nog een paar andere documenten zoals uw CV, kopiën van uw diploma’s een verklaring omtrent gedrag en een doktersverklaring die niet alleen stelt dat u in goede gezondheid verkeerd maar specifiek dat u geen besmettelijke ziekten onder de leden heeft. Documenten die niet in het Portugees geschreven zijn, dienen door een beëdigd vertaler te worden vertaald. De vertaling dient erkend te worden door de arrondissementsrechtbank waar de vertaler is ingeschreven. De erkenning van de arrondissementsrechtbank dient vervolgens erkend te worden door het ministerie van justitie en de erkenning van het ministerie van justitie dient erkend te worden door het ministerie van Buitenlandse Zaken. De meeste van deze instellingen zijn open van 9 tot 12, doen er ongeveer een uur over om de erkenning te organiseren en bevinden zich op 2 tot 3 uur reizen van elkaar, dus reken op minstens een dag per erkenning.

Mocht u ongelukkigerwijze al in Angola geweest zijn, bijvoorbeeld om die uitnodigingen te organiseren, dan kan de Angolese ambassade er op staan dat u ook een bewijs van goed gedrag van het Angolese ministerie van justitie overhandigt. Een verklaring die u waarschijnlijk bent vergeten te organiseren omdat u druk bezig was met de autorisatie van de autorisatie van de gecertificeerde uitnodiging. Jammer.

Treur echter niet, als u nog steeds naar Angola wilt, dan kunt u zich hier wel uit praten. Als u al de documenten heeft, en geen verklaring van goed gedrag van het Angolese ministerie van justitie nodig heeft en daarnaast een niet onaanzienlijk bedrag heeft betaald aan de ambassade, dan worden alle documenten in een envelop gestopt die wordt verzegeld. Die envelop dient u in Angola te overhandigen aan het ministerie van vreemdelingenverkeer en migratie. (U komt Angola binnen op een reeds aangevraagd 1-maandsvisum). Er zal u diverse malen op het hart gedrukt worden dat u die envelop niet mag openmaken.

Zodra u in Luanda arriveert, gaat u naar het ministerie van vreemdelingenverkeer en migratie. U dient zich te vervoegen bij het loket in container 6. Het ministerie wordt namelijk verbouwd en de ambtenaren zijn voor (on)afzienbare tijd gehuisvest in een stel containers. De ambtenaar die de envelop in ontvangst neemt, scheurt hem open en controleert de inhoud. Vervolgens krijgt u de opengescheurde envelop met inhoud en al terug met de mededeling om een paar kopietjes te draaien van de begeleidende brief die de Angolese ambassade heeft geschreven en dan terug te komen. Zodra u dat gedaan heeft, krijgt u de originele begeleidende brief terug met een stempel erop en wordt u medegedeeld dat het visum in acht werkdagen klaar zal zijn. Dat is voor mij nu ongeveer 32 werkdagen geleden en het werkvisum is er nog niet. Het schijnt gemiddeld 6 maanden te duren.

De Verkiezingen

2008-09-14T16:27:00.000+01:00

Net een week geleden zijn er verkiezingen gehouden in Angola. De vorige verkeizingen, in 1992, resulteerden in het opnioeuw oplaaien van de burgeroorlog. Dus hoewel iedereen elkaar vertelde dat dat dit keer absoluut niet zou gebeuren, was er toch een zekere nervositeit. Ons buitenlanders werd verteld dat het beter was je niet in de buurt van verkliezingsoptochten te begeven, want je wist maar nooit of er relletjes zouden uitbreken.

Maar uiteindelijk is de hele campagne vreedzaam verlopen en voorzover ik weet zijn er nauwelijks incidenten geweest. Op de verkiezingsdag zelf verliep alles ook rustig. Inieder geval op het stembureau bij mij voor de deur. Als er al een probleem was, dan was dat waarschijnlijk dat de verveling al snel toesloeg bij de mensen die het bureau bemensden. Toen het stembureau open ging was er een aardige rij, maar die was om eenuur of elf weggesmolten en in demiddag kwam er nauwelijks iemand langs.

De voorlopige resultaten zijn bekend en die zijn erg overtuigend: MPLA heeft 80% van de stemmen gewonnen. Nu is dat heel mooi, maar eigenlijk weet helemaal niemand wat het opkomstpersentage nu eigenlijk was. De schattingen betreffende de bevolking in Angola lopen uiteen van 12 iljoen tot 20 miljoen, maar de meestenhuoden het op rond de 16 miljoen. Als de helft daarvan, dus 8 miljoen boven de 18 was, danheeft ongeveer de helft van de mensen gestemd. Niet echt slecht.

En dan is de vraag natuurlijk, waarom zoveel mensen voor de MPLA gestemd hebben. Want er is nog genoeg armoede, Luanda is bepaald geen veilige stad, er zijn zoveel geruchten over corruptie dat er wel iets waar van moet zijn. Reden genoeg om voor de oppositie te stemmen, zou je dinken.

Maar tegenover al die negatieve dingen staan ook nogal wat positieve dingen. De regering heeft bij wijze van spreke geld als water. Ze hoeft geen geld meer uit te geven aan de burgeroorlog, de olieprijs is enorm hoog, dus zelfs als er geld minder efficient gebruikt wordt, dan kun je er nog een heleboel mee doen. En dat is ook gebeurd. Er zijn de afgelopen vier jaar duizenden kilometers weg gerepareerd, scholen herbouwd, complete woonwijken uit de grond gestampt en overal waterputten geslagen. Het kan haast niet anders of het leven van de gemiddelde Angolaan is er de afgelopen vier jaar op vooruit gegaan. En wellicht stemden de mensen ook wel voor de duivel die ze kennen...

Leven in Lubango

2008-09-08T12:46:00.001+01:00

Ik woon in Lubango, hoofdstad van de provincie Huila. Het leven in Lubango is vooral duur en stoffig. IK betaal nu meer huur voor een twee-kamer flat danin Inhambane voor een groot huis aan zee, of voor een appartement in de betere wijken van Maputo (toch een hoofdstad en ook niet goedkoop). Daar staat tegenover dat ik vanuit mijn ramen op de eerste verdieping een goed zicht heb op het veld van het voetbalstadionnetje van de lokale anmateurvereniging. Helaas moet dat stadionnetje eerst gerestaureerd worden, dus voorlopig nog geen wedstrijden. Mijn appartement is niet ver van ons toekomstige kantoor, de bakker is 50 m verderop en vlak om de hoek is een winkeltje met zeer onregelmatige openingstijden waar je de eerste levensbehoeften (blikvoer, water en bier) kunt kopen.

De buren zijn vriendelijk, maar in de vroege avond tamelijk prominent aanwezig. Eén van de zoons is DJ en een andere verkoopt illegaal gekopieerde CDs, en ze luistren graag naar muziek. Gelukkig is het niet al te luid en houden ze er op een redelijk beschaafde tijd (zo rond 9 uur ‚s avonds) mee op. Het is allemaal niet half zo erg als de buren in Santiago die 18 uur per dag de TV en de kinderen aan hadden staan.

Verder is Lubango een beetje een doorsnee provinciestadje. Het ligt hoog, op 1700 m boven zee en wordt aan drie kanten omringt door een bergrug die meer dan 2000 m hoog is. Er valt ongeveer 700 m regen per jaar. Dus het is een beetje als Harare en Johannesburg: koel en droog. Nauwelijks problemen met malaria en i nde winter (juni-augustus) koelt het ‚s avonds flink af.

Op een prominente plaats op die bergketen hebben de Portugezen een kopie/miniatuur van het Cristo Rei standbeeld uit Rio de Janeiro neergezet. Het mag dan een miniatuur zijn, het is nog steeds heel erg groot. Maar dat is dan ook het enige interessante eraan, artistiek stelt het niet veel voor. Tenzij je waardering kunt opbrengen voor het feit dat de artiest een betonnen beeld een houterige uitdrukking heeft weten te geven. Gelukkig staat het beeld erg ver weg.

En verder is Lubango dus stoffig. Waar het vandaan komt weet ik niet, maar binnen een dag is elk oppervlak bedekt met een dun laagje stof. Als je wilt, kun je je schoenen elke dag (laten) poetsen. Sterker, schoenen poetsen is geloof ik de grootste bron van inkomsten in de straathandel, samen met de handel in fruit. Schoenpoetsers en fruitverkopers zie je echt overal. Fruitverkopers zijn er veel omdat supermarkten weliswaar een redelijk gevarieerd aanbod hebben, maar groente en fruit zijn daar uitdrukkelijk geen onderdeel van. Als je groenten of fruit wilt kopen, dan moet dat op straat.

Inleiding

2008-08-30T15:57:00.002+01:00

In December van het afgelopen jaar werd ik benaderd door GFA-consulting Group (ik lijk Prof.Dr. ir. Akkermans wel). GFA wilde bieden op een aanbesteding van de Europese Commissie en wilde weten of ik beschikbaar was voor twee jaar als deskundige. Dat was ik, GFA won de aanbesteding en nu zit ik in Angola.

De doelstelling van het project is de verbetering van toegang tot water en weidegronden voor seminomadische veehouders in zuidwest Angola (Namibe, Huila en Cunene). Seminomadische veehouderij is een duurzame manier om gebruik te maken van weidegronden in droge gebieden zoals de Sahel of gebieden die niet het hele jaar toegankelijk zijn, zoals alpenweiden.

Seminomadische veehouders leiden hun vee langs vaste routes en vaak op vaste tijdstippen, van het ene weidegebied naar het andere. In Angola betekend dat dat ze in het regenseizoen naar het zuiden trekken om te profiteren van het gras dat opschiet na de eerste regens. In de droge tijd trekken ze naar het noorden waar meer water beschikbaar is, maar het gras van minder kwaliteit.

Waar seminomadische veehouders precies heen gaan en hoe ver ze trekken, hangt af van de regenval in de voorgaande jaren. Als er veel regen valt, trekken ze over relatief korte afstanden (50 km), maar als er een aantal jaren achter elkaar te weinig regen valt, dan trekken ze tot 200 km ver op zoek naar water en gras. Die verweg gelegen weidegronden worden dus maar zelden gebruikt, maar zijn wel belangrijk voor de seminomadische veehouders.

Seminomadische veehouderij is dus uitstekend aangepast aan de ecologische omstandigheden, maar niet aan de politieke omstandigheden. De meeste regeringen houden niet van mobiele burgers (denk maar eens aan zigeuners). Machthebbers zien liever burgers met een vast adres, dat vergemakkelijkt niet alleen het leveren van diensten zoals onderwijs en gezondheidszorg, maar ook het innen van belastingen. Ook gemeenschappelijk bezit van weidegronden is moeilijk in de huidige politieke organisaties in te passen. De meeste staatsvormen hebben een grote voorkeur voor bezit dat geregistreerd is in naam van een natuurlijke of wettelijke persoon.

Deze factoren spelen ook in Zuidwest Angola een rol. De seminomadische veehouders hebben te maken met twee problemen: een gebrek aan water en verminderde toegang tot weidegronden die ze altijd in gebruik hadden, zij het soms slechts tijdelijk.

Het watergebrek is een gevolg van de burgeroorlog in Angola. Sommige putten en lokaal gebouwde vijvers/stuwdammen zijn vernield, andere zijn kapotgegaan door gebrek aan onderhoud. Een van de doelen van het project is dan ook om een aantal waterputten te repareren of nieuwe te maken en eventueel ook lokale stuwdammen te herstellen of nieuwe te bouwen. (Die stuwdammen zijn overigens niet groot, hooguit een paar meter hoog en gemaakt van steen en aarde, niet van beton).

Daarnaast hebben een aantal mensen geprofiteerd van de nieuwe landwet in Angola en grote stukken land die ogenschijnlijk onbewoond waren, in hun naam geregistreerd en daar hekken omheen gezet. En daaronder vallen aanzienlijke stukken land die de seminomadische veehouders van oudsher gebruikten. De landwet is nu herzien en voorziet ook in het registreren van land voor gemeenschappelijk gebruik. De tweede activiteit van het project is dus om in overleg met alle belanghebbenden gemeenschappelijke weidegronden te identificeren en te registreren.

Sinds 17 juli zit ik dus in Lubango en ik was de eerste van het team die aankwam om er te blijven. De team-leider was al een maand geweest, maar moest toen terug om vanuit Engeland zijn werkvisum aan te vragen. De andere tecnische expert en de administrator zijn tien dagen na mij aangekomen. Tot dat de team-leider aankomt, zijn we vooral bezig met kennismaken en administratieve en voorbereidende taken. Er moet een kantoor opgezet worden in Lubango en ook een klein lokaal kantoor in de gemeenten waar we gaan werken. Er moeten allerlei materialen en apparatuur worden aangeschaft en nog zo het een en ander aan tamelijk saai werk, totdat de teamleider aankomt.